İRFAN DONAT
Türkiye Süt, Et ve Damızlık Sığır Yetiştiricileri Derneği (TÜSEDAD), yayımladığı iki farklı raporda şap hastalığının hayvancılık kesimi üzerindeki tesirlerini ve tahlil tekliflerini ortaya koydu.
Bilim Danışma Kurulu tarafından hazırlanan kapsamlı raporlar ile yetiştiricilere yönelik bilgi notunda hastalığın sadece biyolojik değil, tıpkı vakitte ekonomik ve toplumsal boyutlarına da dikkat çekiyor.
“Yüksek riskli ülke” pozisyonundaki Türkiye’de hastalığın ekonomik faturası ağır
TÜSEDAD’ın raporuna nazaran Türkiye, coğrafik pozisyonu ve komşu ülkelerdeki yetersiz denetim tedbirleri nedeniyle daima yüksek risk altında. 2023’te SAT-2, 2025’te SAT-1 serotiplerinin ülkeye girişiyle birlikte virüs çeşitliliği arttı. Bu durum, rutin aşılama ve mevcut biyogüvenlik tedbirlerinin tek başına kâfi olmadığını gösteriyor.
Şap hastalığı, direkt süt randımanında yüzde 80’e varan kayıplara, canlı tartıda yüzde 25 düşüşe ve buzağılarda ölümlere yol açabiliyor. Rapora nazaran, dolaylı tesirler ise daha da yıkıcı. Karantina kaynaklı pazara erişim kısıtlamaları, mecburî kesitler, sürü yenileme zorlukları ve verimlilik kayıpları üreticinin gelirinde yüzde 7-12 ortasında azalmaya neden oluyor.
Yapılan hesaplamalara nazaran, 100 sağmal kapasiteli bir işletmede kayıp 49.800 dolara kadar çıkabiliyor.
Raporda, bilhassa Kurban Bayramı üzere devirlerde artan hayvan hareketlerinin mevsimsel salgın döngüsünü tetiklediği vurgulanıyor. Denetimsiz hayvan hareketleri, biyogüvenlik uygulamalarındaki eksiklikler, aşı-virüs uyumsuzluğu ve rapel dozlarının atlanması da salgının devamlılığında değerli rol oynuyor.
TÜSEDAD’ın tahlil teklifleri
Derneğin Bilim Danışma Kurulu, hastalığın denetimi için klasik “reaktif” yaklaşımdan “önleyici” ve risk temelli bir modele geçilmesi gerektiğini belirtiyor.
Raporda tahlile yönelik önerilen en önemli adımlar şöyle sıralanıyor:
Proaktif hudut ötesi aşılama: Komşu ülkelerle koordineli kampanyalar
Dijital takip: Çipli hayvan kimliklendirme, taşınabilir olay bildirimi
Serotip eşleşme ve sürveyans: Nizamlı testlerle aşı ahenginin sağlanması
SAT-3’e hazırlık: Antijen stoku ve acil aşılama planları
Zorunlu biyogüvenlik standartları: Nakil araçları için dezenfeksiyon istasyonları
Ekonomik rehabilitasyon paketleri: Salgın sonrası yem, veteriner hizmeti ve finansman desteği
TÜSEDAD’ın her iki raporundan çıkan sonuçta şu tespit dikkat çekiyor: “Sınır aşan uyum, serotip uyumlu aşı stratejileri, dijital izleme sistemleri ve üreticiye yönelik teşvikler bir ortada uygulanırsa, Türkiye’nin ‘yüksek riskli ülke’ pozisyonundan çıkması mümkün. Lakin bu adımlar atılmadığı sürece şap hastalığı, hem üretici hem de ülke iktisadı için ‘bitmeyen bir salgın’ olmaya devam edecek.”
TÜSEDAD idaresi, 21 Ağustos tarihinde Youtube kanalı üzerinden şap hastalığına ait bilgilendirme ve soru-cevap halinde bir webinar düzenleyerek üreticilerin merak ettiği sorulara da karşılık vereceklerini duyurdu.
