TMO, hububat ve bakliyat ekilişlerinde son durumu açıkladı

TMO’nun Fenolojik Değerlendirmesine nazaran, Aralık ve Ocak ayı başında alınan yağışlar, bilhassa geç ekim yapılan alanlarda çıkışları desteklemiş; düşük hava sıcaklıklarının tesiriyle bitkiler birçok bölgede dormansi periyoduna girmiş gözüküyor.

Kar örtüsünün bulunduğu alanlarda hububatın soğuk gerilimine karşı korunduğu, kar örtüsünün yetersiz olduğu bölgelerde ise ocak ayı prestijiyle zirai don riskinin yakından izlenmesi gerektiği değerlendirildi.

Hububatın fenolojik gelişimi bölgesel iklim şartları, ekim vakti ve rakıma bağlı olarak farklılık gösteriyor. Marmara, Ege, Akdeniz ve Güneydoğu Anadolu Bölgelerinde erken ekim yapılan ve düşük rakımlı alanlarda kardeşlenme sürecine girildiği, İç Anadolu, Karadeniz’in iç bölümleri ve Doğu Anadolu’da bitkilerin çimlenme–çıkış yahut erken yapraklı periyotta dormansiye geçtiği gözlemleniyor.

Analizde şu tespit ve ikazlara yer veriliyor: “Mevsim prestijiyle hastalık ve ziyanlı baskısı ülke genelinde düşük düzeyde seyretmekte olup, bilhassa su gerilimi riski bulunan alanlarda ilerleyen periyotta bitkilerin hastalık ve zararlılara karşı daha hassas hale gelebileceği öngörülmektedir. İç Anadolu Bölgesi’nde köstebek ve yer yer fare ziyanında artış dikkat çekmektedir. Yağışların bölgesel ve zamansal düzensizliği, başta Ege, İç Anadolu ve Karadeniz’in iç kesitleri olmak üzere birçok bölgede ekiliş takvimini etkilemiştir. Buna rağmen aralık sonu ve ocak ayı başında alınan yağışlar ile kar yağışları, kök gelişimi ve toprak nemi açısından olumlu katkı sağlamıştır. Kar yağışlarının taban suyunu beslemesi ve bahar periyodu öncesinde kök bölgesinde nem rezervi oluşturması, bilhassa kıraç alanlar açısından kritik kıymete sahiptir. Baraj doluluk oranlarının düşük seyrettiği Ege ve Güneydoğu Anadolu’nun kimi havzalarında ise sulama kısıtları eser desenini belirleyen temel faktörlerden biri olmuştur.”

ESER DESENİNDEKİ DEĞİŞİM VE DAĞILIM NEYE İŞARET EDİYOR?

Raporda eser desenindeki değişim ve dağılıma dair de bilgiler paylaşılıyor.

Ürün desenine bakıldığında, ülke genelinde meteorolojik kuraklık, su kısıtı, girdi maliyetleri ve birtakım eserlerde yaşanan fiyat belirsizlikleri nedenleriyle arpa ve ekmeklik buğday lehine besbelli bir yönelim olduğu kaydedilen raporda, “Ayçiçeği, pamuk ve mısırdan buğday ve arpaya geçiş Marmara, Ege, Akdeniz ve Güneydoğu Anadolu Bölgelerinde yaygın formda gözlenmektedir. Makarnalık buğdaydan ekmeklik buğday ve arpaya geçiş bilhassa İç Anadolu, Ege ve Akdeniz Bölgelerinde öne çıkarken, Doğu Anadolu’nun kimi vilayetlerinde yem bitkilerine yönelim artmış, Kars’ta ise yem bitkilerinden buğdaya hudutlu bir geri dönüş yaşanmıştır” denildi.

Güneydoğu Anadolu ve İç Anadolu’nun kimi kesitlerinde ise münavebe ve maliyet avantajı nedeniyle mercimek ve nohut üzere baklagil ekilişlerinde artış eğilimi olduğu kaydedilen raporda, İç Anadolu Bölgesi’nde yağış meçhullüğü ve su kısıtı nedeniyle nadas alanlarında artış yaşandığı belirtildi.

Raporda şu tespitlere yer verildi: “Bölgesel olarak değerlendirildiğinde; Marmara ve Ege Bölgelerinde hububat gelişiminin genel olarak yeterli seyrettiği, eser deseninde kanola ve hububata yönelimin bariz olduğu, Akdeniz Bölgesi’nde toprak neminin kâfi olduğu ve pamuktan buğday ile arpaya geçişlerin öne çıktığı, Güneydoğu Anadolu Bölgesi’nde alınan yağışların tesiriyle randıman beklentisinin evvelki yıla kıyasla daha olumlu olduğu, pamuk ekilişlerinde ise çok besbelli bir daralma yaşandığı bedellendirilmektedir. İç Anadolu Bölgesi’nde hububatın ana eser pozisyonunu güçlendirdiği, arpa ve ekmeklik buğdayın ön plana çıktığı ve nadas alanlarının arttığı, Karadeniz Bölgesi’nde kıyı bölümlerde gelişimin âlâ seyrettiği, iç bölümlerde ise yağış ve don riskinin belirleyici olduğu, Doğu Anadolu Bölgesi’nde ise hububatın dormansi devrinde olduğu, eser desenindeki değişimlerin hudutlu ve bölgesel nitelikte kaldığı, görülmektedir.”

Mevcut saha müşahedeleri ve değerlendirmeler doğrultusunda, Türkiye genelinde hububat üretiminde ekiliş alanları bakımından arpa ve ekmeklik buğday tartısının arttığı, makarnalık buğday, bilhassa pamuk ve mısır üzere eserlerde ise izafi bir daralma yaşandığı değerlendirildi.

Nihai randıman ve üretim ölçülerinin şekillenmesinde ocak–mart periyodunda alınacak yağışların ölçüsü ve dağılımı, kar örtüsünün sürekliliği ile bahar yağışlarının zamanlamasının belirleyici olacağı öngörüldü.

“KIRMIZI MERCİMEK EKİLİŞLERİNDE ÖNEMLİ ARTIŞ VAR”

TMO’nun bakliyat ekiliş ve bitki gelişimine ait değerlendirmesinde ise Güneydoğu Anadolu Bölgesi (ülkemizdeki kırmızı mercimek ekiliş alanlarının %97’si, toplam kırmızı mercimek üretiminin %98’i) için şu tespitler paylaşıldı: “Yapılan saha denetimlerinde; Bölgede kışlık ekilişler; Kasım ayının ikinci haftası prestijiyle başlamış olup 6 Aralık’ta Batman’da, 20 Aralık’ta Kahramanmaraş’ta, 25 Aralık’ta Gaziantep ve Mardin’de, 26 Aralık’ta da Diyarbakır’da tamamlanmıştır. 28 Kasım’da Şanlıurfa’da ve 10 Aralık’ta Adıyaman’da başlayan ekilişler ise hala devam etmektedir. Bitki çıkışları gerçekleşmiş olup bitki uzunlukları erken ekim yapılan alanlarda 4-5 cm düzeyine ulaşmıştır. Adıyaman’da Aralık ayı sonunda yağan kar ve don olayları nedeniyle ekilişlere orta verilerek uygun hava şartları sağlandığında devam edilecektir. Şanlıurfa’da zirai don meydana gelmesine karşın büyük bir ziyan oluşturmamıştır. Genel olarak rastgele bir hastalık ve ziyanlı etmeninin bulunmadığı gözlemlenmiştir.”

Kırmızı mercimek ekilişlerinde; Diyarbakır yöresinde fiyatların başka eserlere kıyasla yüksek olması ve münavebe uygulamaları nedeniyle geçen yıla nazaran buğday ve arpadan kırmızı mercimeğe önemli bir kayış olduğu kaydedilirken, Şanlıurfa yöresinde %5 pamuk ve %5 arpadan kırmızı mercimeğe %10’luk bir kayış olduğu, Batman yöresinde münavebe uygulaması nedeniyle buğday ve arpa ekiliş alanlarından kırmızı mercimeğe %10’luk bir kayış olduğu belirtdildi.

Gaziantep yöresinde ise baraj doluluk oranlarının düşük olması ve kâfi yağışların gerçekleşmemesi nedeniyle Sulama Birlikleri tarafından domates, biber, patlıcan, karpuz vb. bostan eserleri ile tüm ikinci eserlere sulama takviyesi verilmeyeceği bildirildiği için kırmızı mercimek ekilişlerinde bu yörede de artışların olacağı öngörülüyor. Bölge genelinde geçen yıla nazaran kırmızı mercimek ekilişlerinde önemli bir artış olacağı iddia ediliyor.

NOHUT EKİLİŞLERİ ARTTI

TMO, nohuta ait olarak da Güneydoğu Anadolu Bölgesi (ülkemizdeki nohut ekiliş alanlarının %9’u, toplam nohut üretiminin %12’si) ekiliş ve gelişim sürecine ait şu tespitleri paylaştı: “Ekilişler bölgede 15 Aralık’ta Diyarbakır’da, 20 Aralık’ta Adıyaman ve Mardin’de başlamış olup önümüzdeki günlerde öbür vilayetlerde de başlaması beklenmektedir. Yapılan saha denetimlerinde; Adıyaman’da bitki çıkışları şimdi gerçekleşmemiş olup ay sonu yağan kar yağışları nedeniyle ekilişlerin ertelendiği, Mardin’de lokal olarak çimlenmelerin başladığı, Diyarbakır’da çimlenme kademesinde olduğu, Genel olarak rastgele bir hastalık ve ziyanlı etmenin olmadığı gözlemlenmiştir. Nohut ekilişlerinde; Bölgenin birtakım kesitlerinde münavebe ve maliyet avantajı nedeniyle ekilişlerde bir ölçü artış olacağı öngörülmekle birlikte son durumun ekilişlerin tamamlanmasına müteakip ortaya çıkacağı bedellendirilmektedir.”