Marmara Bölgesi’nin değerli su kaynaklarından Sapanca Gölü’nde su düzeyi kırmızı alarm veriyor.
Sakarya ve Kocaeli’nin su muhtaçlığının büyük kısmını karşılayan Sapanca Gölü’nde su makus tarihinin en düşük düzeyi olan 28,54 metreye geriledi.
Normal kaidelerde gölün suyu kış ve ilkbahar aylarında yükseliyor, sonbahara gerçek ise alçalıyor. Lakin 2023’ten bu yana kıyılarda 15-20 metreye varan su çekilmeleri yaşanıyor. Son 2 yılda yaşanan su kaybı Sakarya’nın 1 yıllık su tüketimine eş bedel.
Sakarya Üniversitesi (SAÜ) Mühendislik Fakültesi Etraf Mühendisliği Kısmı Öğretim Üyesi Prof. Dr. Asude Ateş, göldeki su varlığının azalan yağış ve artan sıcaklık, yükselen buharlaşma ve içme suyu, sanayi, tarım üzere alanlarda kullanılması nedeniyle önemli bir baskı altında olduğunu söyledi.
Sapanca Gölü’nün Sakarya ve Kocaeli açısından hayati kıymete sahip bir içme suyu kaynağı olduğunu anımsatan Ateş, “Dünya çapında çok güzel korunması gereken bir göle sahibiz. Burada yaklaşık 185 hektometreküp bir su bütçesi var. Bunun da yaklaşık 67,5 hektometreküpü Sakarya tarafından, 30 hektometreküpü Kocaeli tarafından kullanılıyor. Yani bu bütçenin yaklaşık 100 hektometreküp kısmı içme suyu kaynağı olarak kullanılıyor. Yağışların olmaması, öbür kaynakların yanlışsız kullanılmaması üzere bahislerden bahsedildiğinde, buradaki ekosistemin çok âlâ korunabilmesi için ne yazık ki çok acil tedbirlerin alınması gerekiyor” değerlendirmesinde bulundu.
Ateş, gölün kuzeyinden E5 otoyolu, güneyinden ise TEM otoyolu ve demiryolu geçmesi nedeniyle trafik kaynaklı kirlilik konusuna da dikkat edilmesi gerektiğinin altını çizdi.
“Sapanca Gölü tabandan besleniyor, yeraltı suyu çok önemli”
Kış mevsiminde olunmasına karşın gölde çok önemli bir çekilme olduğuna işaret eden Ateş, “Bugünkü dataya nazaran kritik noktamız 28,54 metre. Bizim için kritik bedel 29,4’tür ve biz bu kıymetin daima 30 metrelerin üstünde olmasını bekleriz. Ne yazık ki son 65 yılın en kurak mevsimini geçirdik. Buna bağlı olarak yağış ölçüsünün azalması ve buharlaşmanın artmasıyla birlikte bu kıymetlere eriştik” dedi.
Ateş, su düzeyinin kritik eşiğe ulaştığı bu üzere durumlarda içme suyu potansiyelinin önceliklendirilmesi gerektiğini, sanayi ve turizm üzere başka kullanım alanlarının geri plana çekilmesi gerektiğini belirterek, ziraî sulamada ise çiftçilerin salma sulama yerine damla sulama üzere verimli usullere yönlendirilmesinin değerli olduğunu lisana getirdi.
Geçen sene beklenen kar yağışının gerçekleşmediğini hatırlatan Ateş, “Su rejimindeki ana rolü kar yağışı oluşturuyor. Karın salınımı çok daha uzun müddette gerçekleştiği için gölü besleme konusu değerli oluyor. Sapanca Gölü’nde su kütlesi olarak yaklaşık 47 kilometrekarelik bir alan görüyorsunuz. Havza yaklaşık 300 kilometrekare. Havza deyince tabi çok bütüncül bir yaklaşımla konuşmak lazım. Burayı besleyen temelde 8 tane dere var ve bu göl tabandan besleniyor bu yüzden yeraltı suyu çok önemli” sözünü kullandı.
Son yıllarda turizm tesislerinin artmasıyla su tüketiminin de yükseldiğine dikkati çeken Ateş, bölgedeki tesisleri kuyu suyu kullandıklarını belirtse de bunun Sapanca Gölü’nü kullanmadıkları manasına gelmediğini kaydetti.
“İlk düşünülmesi gereken buradaki su bütçesinin daha gerçek ve en efektif dağılımı”
Ateş, su bütçesinin göldeki canlı ekosisteminin devamlılığını sağlayacak su varlığını da kapsadığına işaret ederek, “Buranın ömrüne devam edebilmesi için azamî 110-120 hektometreküp kullanım olması gerekir. Bunun 100’ü içme suyu bütçesi derseniz öteki kaynakların çekim ölçülerinin nasıl olması gerektiği konusunda soru işaretleri oluşuyor. Tahminen de kısa müddette birinci düşünülmesi gereken hususlardan biri buradaki su bütçesinin daha gerçek ve en efektif dağılımı.” dedi.
Gölün korunması için içme suyu dışındaki alanlarda daha radikal kararlar alınması ve yaptırımların artırılmasının yararlı olabileceğini belirten Ateş, öncelikle farklı vilayetlere kıyısı olan gölün su bütçesinin netleştirilmesini ve göl iyileşene kadar stratejik bir plan hazırlanmasını tavsiye etti.
Ateş, göl üzerinde en büyük baskıyı oluşturan içme suyu temininin alternatif su kaynaklarına yönelerek azaltılabileceğini belirterek, şunları kaydetti: “Sakarya Büyükşehir Belediyesi’nin Ballıkaya Barajı ile ilgili bir projesi var. Bu proje sanırım şu anda şebeke boru ihalesi sürecinde. Çok hoş bir alternatif su kaynağı bulduk fakat bunun bu göle ulaşması ya da buradaki baskıyı azaltması için en az 2 yıla muhtaçlığımız var. O vakit bu göz bebeği kaynağımızı 2 yıl boyunca çok dikkat ederek korumak zorundayız. Zira bunun geri dönüşü yok. Yani şayet kayıp konusuna girerse şu anda kritik bir eşikteyiz. Şayet orası atlanırsa ne yazık ki göl ekosistemleri çok kolay geri döndürülecek ekosistemler değil.”
Su idaresinin sistemler üzerinden olduğu kadar ferdî kullanımlar açısından da değerli olduğunu vurgulayan Ateş, gelecek 100 yıl boyunca suyun çok stratejik bir kaynak olacağını ve bunun güzel yönetilmesi gerektiğini kelamlarına ekledi.
