Bandırma Onyedi Eylül Üniversitesi Öğretim Üyeleri Prof. Dr. Mustafa Sarı ve Doç. Dr. Uğur Karadurmuş, Gönen Çayında yapılan ölçümler sonucu suda oksijenin neredeyse kalmadığını açıkladı.
İki bilim beşerinin yazılı olarak yaptığı açıklamada, “24 Ekim 2025 tarihinde Gönen Çayı’nda, deltadan Gönen Regülatörü’ne kadar 11 farklı istasyonda su kalitesi ölçümleri yaptık. Su kalitesi ölçüm aygıtlarıyla elde ettiğimiz bilgiler, çaydaki kirliliğin kritik düzeylere ulaştığını açıkça göstermektedir” tabirlerine yer verildi.
Gönen Çayı’nın Marmara Denizi’nin su rejimindeki pozisyonu, deltası ve ekolojik işlevleri nedeniyle bölgenin en kritik tatlı su ekosistemlerinden biri olduğunun altı çizilirken, birebir vakitte Gönen Ovası’ndaki ziraî üretimin ana su kaynağı olduğu belirtildi.
Bu nedenle Gönen Çayı’nda meydana gelen kirliliğin sadece lokal bir etraf sorunu değil, bölgesel ekoloji ve halk sıhhatini ilgilendiren çok boyutlu bir problem olduğunun altı çizilen açıklamada, “Çalışma sonunda elde edilen bulgular üzücüdür. Datalar, çayın makul segmentlerinde ekolojik çöküş yaşandığını ortaya koymaktadır. Çünkü, Mansap bölgesinde ve OSB atıklarının çaya karıştığı kesimde çözünmüş oksijen 0,11–0,17 mg/L bedellerine kadar düşmüştür. Bu düzeyler sucul ömrün sürdürülemeyeceğini göstermektedir. pH ve amonyum kıymetleri, yüksek organik ve endüstriyel kirlilik yükünü işaret etmektedir. Tuzluluk ve iletkenlik, kirliliğin endüstriyel karakterini desteklemektedir. Üst havzada çözünmüş oksijenin 11,7 mg/L olması, çayın doğal durumunda I. sınıf su kalitesine ulaştığını göstermektedir. Misakça Köprüsü’den Bostancı Mahallesi yakınına kadar olan çay kısmında balık ve makrofauna tespit edilememiştir” tespitlerine yer verildi.
Gönen Çayı’ndaki kirlenmenin Marmara Denizi’nde ötrifikasyonu artırarak müsilaj oluşumu riskini büyütüğü kaydedilen açıklamada, “Taşınan organik yük ve besin elementleri fitoplankton artışını tetiklemekte, oksijen talebini artırmakta ve deniz ortamında çöküş süreçlerini hızlandırmaktadır. Bu durum Marmara için sadece ekolojik değil, birebir vakitte sosyoekonomik bir tehdittir. İklim değişimi ve artan kuraklık tehdidi karşısında tatlı su kaynaklarının sürdürülebilir idaresi ulusal bir güvenlik sıkıntısıdır. Birçok bölgemizde su yetersizliği tartışılırken, mevcut su kaynaklarımızı kirleterek kendi elimizle kullanılabilir suyu yok ediyoruz. Gönen Çayı’nın kirlenmesi, sırf mevcut ekosistemin değil, gelecekteki su rezervlerimizin, besin üretimimizin ve bölgesel dayanıklılığımızın da zayıflaması manasına gelir. Su kıtlığı gerçeği ortadayken, var olan suyu kirletmek telafisi olmayan bir stratejik hatadır” ikazlarında bulunuldu.
Gönen Çayı’nda ana kirlilik kaynağının Gönen OSB’den gelen yapay atık kanalı olduğunu belriten bilim insanları, buna ek olarak Gönen kent merkezinden ve etraf mahallelerden çaya karışan evsel atıkların, orta havzada ziraî ve hayvansal faaliyetlerden kaynaklı organik kirliliğin göz arkası edilemeyacağini söyledi.
Çayın üst havzası birinci sınıf su niteliğinde iken, makul kısımların dördüncü sınıf su niteliğinde olduğu kaydedilen açıklamada, “Yani bu su içme ve kullanma suyuna uygun olmadığı üzere sulama suyu olarak dahi kullanılamaz. Meğer bu kısımda ağır sulama gözlenmiştir. Bu durum toprak kirliliği, tuzlanma, ağır metal birikimi ve besin güvenliği riski oluşturma potansiyeline sahiptir. Gönen Çayı doğal olarak kirli değildir; insan etkinlikleriyle kirletilmektedir” denildi.
Prof. Dr. Sarı ve Doç. Dr. Karadurmuş, ekolojik felaketin önüne geçilmesi noktasında ivedilikle atılması gereken adımları da şöyle özetledi: “OSB kaynaklı deşarj derhal durdurulmalıdır. Çaya arıtmadan evsel atık deşarjına son verilmeli, mevcut AAT aktif çalıştırılmalı, ileri biyolojik arıtma kapasitesi artırılmalıdır. Çaya ziraî ve hayvansal atık idaresi salımı, dökümü sıkı denetlenmelidir. Kirli suyun sulamada kullanımına süreksiz sınırlama getirilmelidir. Gönen Çayı Sulakalanı gerçek manada korunmalı, doldurulması, kurutulması önlenmelidir. Gönen Çayı Acil Aksiyon Planı hazırlanmalıdır.”
