Küresel iklim değişikliği nedeniyle kasırgaların sayısı, sıklığı ve şiddetinde artış yaşanırken kimi uzmanlara nazaran kasırgaları sınıflandırmada kullanılan mevcut kategoriler yetersiz kalıyor.
Kasırgalar, daima rüzgar suratına dayalı olmak üzere 1 ile 5 ortasında Saffir-Simpson Kasırga Ölçeği’ne nazaran sınıflandırılıyor. Bu ölçeğe nazaran, rüzgar suratı saatte 119-153 kilometre olan kasırgalar kategori 1, 154-177 kilometre kategori 2, 178-208 kilometre kategori 3, 209-251 kilometre kategori 4, 252 kilometre ve üzeri ise kategori 5 olarak tanımlanıyor.
Tayvan Ulusal Üniversitesi ile Hawaii Üniversitesinden akademisyenlerin yaptığı ve sonuçları Amerikan Jeofizik Birliği (AGU) tarafından yayımlanan çalışmada, iklim değişikliğinin, fırtına oluşumuna yol açan okyanuslardaki sıcak noktaların büyümesinde yüzde 60 ila 70 tesirli olduğu belirtildi.
Okyanuslardaki bu sıcak noktalardaki artışın kasırgaların şiddetini de artırdığını ve kasırgaların sınıflandırılmasında kullanılan 5 düzeyin bu şiddeti tanımlamada yetersiz kalacağını savunan uzmanlar, rüzgar suratının saatte 296 kilometreyi geçtiği kasırgaların “Kategori 6” olarak tanımlanması teklifinde bulundu.
Son yıllara ilişkin tropikal siklonlar incelendi
Son 40 yılda kaydedilen tüm büyük kasırgaları inceleyen grup, kategori 6’ya girebilecek kasırgaların giderek daha fazla yayıldığını belirledi.
Buna nazaran, suratı saatte 296 kilometreyi geçen tropikal siklon sayısı 1982’den 2012’ye kadarki 30 yıllık süreçte 8 olarak kaydedilirken, 2013’ten 2023’e kadarki 10 yıllık devirde bu sayı 10 oldu.
Buna nazaran, son 40 yılda meydana gelen ve uzmanların önerdiği kategori 6’ya girebilecek 18 siklonun 10’u son 10 yılda yaşandı.
Bu kasırgaların büyük kısmı okyanuslardaki sıcak noktalarda meydana gelirken, en tesirli sıcak noktanın Filipinler ve Borneo Adası’nın doğusundaki Batı Pasifik olduğu vurgulandı. Bir başka sıcak nokta ise Kuzey Atlantik’te, Küba, Hispaniola Adası ve Florida’nın doğusunda yer alıyor. Çalışmada, bu sıcak noktaların yıllar içinde giderek büyüdüğünün de altı çizildi.
Araştırmayı yapan uzmanlara nazaran, kasırga kategorisinin 6’ya çıkarılması, bilhassa şiddetli kasırgaların daha sık görüldüğü sıcak noktalardaki yerleşimlerin kasırga tesirlerine güçlü hale getirilmesine yardımcı olacak.
Deniz yüzey sıcaklığı kritik eşiği oluşturuyor
Prof. Dr. Murat Türkeş, okyanusların daha fazla ısı tutması, sıcaklıkların artması ve deniz yüzey sıcaklıklarının kasırga mevsimlerinde daha uzun müddet 27 derece ve üzerinde seyretmesinin iklim değişikliği ve tropikal siklonlar ortasındaki irtibata işaret ettiğini söyledi.
Tropikal siklonların kasırga 5 seviyesini aşan kimi bölgelerin sıcak noktalar olarak tanımlandığını belirten Türkeş, “İklim değişikliği şiddetlendikçe, tropikal siklon oluşum mevsiminde ortalama deniz yüzey sıcaklıklarının 27 derece ve üzerine çıkmasıyla, sayıdan daha da değerlisi daha şiddetli merkez rüzgarının kategori 5’in üzerine çıkacak kadar şiddetli tropikal siklonların oluşacağı söyleniyor. Yüzey sıcaklıklarının artmasıyla bu sıcak sularda buharlaşmanın artması da çok değerli. Deniz yüzey sıcaklıkları ve buharlaşmanın artması iklim değişikliği ile birlikte daha şiddetli tropikal siklonların oluşmasına yol açıyor.” dedi.
Türkeş, tropikal siklonların oluştuğu sıcak bölgelerde kategori 5 kapsamının aşıldığı çok sayıda tropikal siklonun meydana gelmesiyle yeni sınıflandırma kategorilerinin düşünülebileceğini söyledi.
Saffir-Simpson Kasırga Ölçeği’nin kategori 5 kapsamında şiddet aralığı bulunmadığını tabir eden Türkeş, yeni kategorilerin belirlenmesi kademesinde iklim normali kapsamında son 30 yılda meydana gelen tropikal siklonların şiddetine bakılması gerektiğini kaydetti.
Türkeş, kelamlarını şöyle sürdürdü: “Eğer çok sayıda oluşum kategori 5’i aşıyor ve saatte 250 kilometreden çok farklı, örneğin saatte 300 kilometreye eşit yahut daha yükseğe çıkıyorsa o vakit siklonun ciddiyetini anlatabilmek için bir kategori 6 oluşturulabilir. Fakat şu anda kategori 5 buna bu biçimiyle hizmet ediyor. Tropikal siklon oluşum ve büyüklüklerine ait bir klimatolojik istatistiksel çalışma yapıldığında daha fazla dataya gereksinim var. 20-30 yıllık devirde 8-10 üzere sayılar yeni istatistiksel açıdan çok kıymetli değil, kıymetsiz demiyorum. Makalede kelamını edilen sayıların önümüzdeki yıllarda aşıldığı, kasırgalar, tayfunlar, siklonlar oluşursa o vakit gereksinim gereği ki bilhassa şiddetli tropikal siklonların yaratacağı olumsuz tesirleri duyurabilmek için kategori 6 kullanılabilir.”
Erken tedbir uyarısı
Türkeş, binaları uçuracak kadar şiddetli fırtınaların sel, taşkın, heyelan, kentsel su baskını üzere çok yağışları da beraberinde getirdiğini vurguladı.
İklim değişikliği tesirlerinin olmadığı bir senaryoda bile yılın muhakkak periyotlarında ve tropikal siklon coğrafyalarında can ve mal kayıplarına yol açan, tarım alanlarına, ekosistemlere ziyan veren siklonların meydana geldiğine değinen Türkeş, iklim değişikliğiyle birlikte şiddetleri daha da artan tropikal siklonlara karşı erken ihtar sistemlerinin daha fazla ehemmiyet kazandığı tespitini paylaştı.
