İRFAN DONAT
Türkiye’nin bu yıl yaşadığı zirai donlar ve kuraklık üzere başka olumsuz iklim koşullarının yarattığı üretim kaybı ve ihracata olumsuz yansımaları uzun müddettir gündemde.
Söz konusu gelişmeler ABD Tarım Bakanlığı’nın (USDA) yayımladığı son rapora da yansıdı.
USDA’nın sert çekirdekli meyve kümesinde şafteli ve kiraz özelinde hazırladığı aktüel raporda, Türkiye’nin sert çekirdekli meyve üretimi ve ihracatında 2025/26 döneminde önemli kayıplar beklendiği lisana getiriliyor. Bilhassa ilkbaharda yaşanan zirai donlar, kuraklık, dolu ve çok yağışların üretimi değerli ölçüde düşürdüğü kaydedilen USDA raporuna nazaran, Türkiye’nin şeftali ve nektarin ihracatının yüzde 45 azalarak 145 bin ton, kiraz ihracatının ise yüzde 85 gerileyerek 10 bin ton düzeyine düşmesi öngörülüyor.
Bu gerilemeyle Türkiye, geçen dönem dünyanın en büyük şeftali-nektarin ihracatçısı pozisyonundayken ikinci sıraya, kirazda ise üçüncü sıradan sekizinciliğe gerileyecek.
Üretimde sert düşüş
2025/26 döneminde Türkiye’nin şeftali ve nektarin üretiminin yıllık bazda yüzde 45 düşüşle 649 bin tona, kiraz üretiminin ise yaklaşık yüzde 60 azalışla 400 bin tona gerilemesi bekleniyor.
Son 10 yılda verimli çeşitler ve artan nektarin ekim alanlarıyla üretimde iki kata yakın büyüme kaydeden Türkiye’de bu yılki olumsuz hava şartları kesimi önemli formda zorladı.
İç tüketime yönelim artıyor
USDA raporuna nazaran, üretimdeki daralma nedeniyle ihracata ayrılan hisse azalırken, iç piyasaya yönelim artacak. Kirazda iç tüketim toplam üretimin yüzde 98’ine ulaşırken, şeftali ve nektarinde bu oran yüzde 78 düzeyinde kalacak.
En büyük darbeyi AB ve Irak aldı
Türkiye’nin sert çekirdekli meyve ihracatında en kıymetli pazarlar Rusya, Avrupa Birliği ve Irak olarak öne çıkıyor. Lakin 2025/26 döneminin birinci aylarında bu ülkelere yapılan sevkiyatlarda yüzde 50’nin üzerinde düşüş kaydedildi. Bilhassa AB pazarında Türkiye’nin arzındaki düşüş, ithalatı yüzde 60 azaltacak.
Kirazda da tablo farklı değil. Türkiye’nin üç ana pazara yaptığı ihracat birinci üç ayda yüzde 86 daraldı. Rusya, alternatif olarak Özbekistan, İran ve Azerbaycan’dan tedarik yaparken, AB’nin tedarik açığını kapatması güç görünüyor.
Global sert çekirdekli meyve piyasası da etkilenecek
Türkiye’deki üretim düşüşü sırf iç piyasayı ve en önemli tedarikçileri değil, global sert çekirdekli meyve tüketimini de aşağı çekecek. Çünkü öbür üretici ülkeler Türkiye’nin eksik arzını telafi edemiyor.
USDA’nın varsayımlarına nazaran, dünya kiraz üretimi 2025/26’da yüzde 10’dan fazla düşüşle 4,6 milyon tona inecek. Bu varsayım gerçekleşirse, global üretimde 6 yıl sonra birinci kere düşüş yaşanmış olacak.
Dünya şeftali ve nektarin üretiminin ise yüzde 6 gerileyerek 23,8 milyon tona düşeceği öngörülüyor. Türkiye’nin yanı sıra Çin, Avrupa Birliği ve ABD’deki üretim düşüşleri de bu gerilemede tesirli olacak. Kelam konusu varsayım gerçekleşirse, global şeftali ve nektarin üretimi 5 yıl sonra birinci sefer azalmış olacak.
