İRFAN DONAT
Küresel besin fiyatları Ekim’de üst üste ikinci aylık düşüşünü kaydetti.
Birleşmiş Milletler Besin ve Tarım Örgütü (FAO) tarafından yayınlanan besin fiyat endeksine nazaran, global besin fiyatları Ekim’de aylık bazda yüzde 1,6 düşerken, yıllık bazda yüzde 0,4 geriledi.
Aynı periyotta Türkiye’de besin enflasyonu aylık bazda yüzde 3,41 artarken, yıllık bazda yüzde 34,80 yükseldi.
Dünya besin emtia fiyatları genel olarak Ekim ayında, büyük ölçüde global arzın bolluğu nedeniyle düştü.
FAO Tahıl Fiyat Endeksi, Ekim’de yüzde 1,3 düşerken, yıllık bazda yüzde 9,5 geriledi. Buğday fiyat endeksi, büyük ölçüde global arzın bolluğunu, hasadın devam ettiği güney yarımküredeki olumlu üretim beklentilerini ve kuzey yarımküredeki kışlık buğday ekiminin istikrarlı ilerleyişini yansıtarak yüzde 1,0 düştü. İri taneli tahıl endeksi, arpa, mısır ve sorgum için daha düşük kotasyonlarla Ekim ayında yüzde 1,1 geriledi. Fiyatlar üzerindeki aşağı istikametli baskı, kısmen Avrupa Birliği’ndeki ve potansiyel olarak Amerika Birleşik Devletleri’ndeki mısır randımanının azalmasına ait raporlar ve Çin ile Amerika Birleşik Devletleri ortasındaki ticaret mutabakatları haberleriyle dengelendi. FAO Pirinç Fiyat Endeksi, pazarlar için ağırlaşan rekabet ve kuzey yarımküredeki kimi ihracatçı ülkelerde ana eser hasatlarının başlamasıyla yüzde 2,5 düştü.
FAO Bitkisel Yağ Fiyat Endeksi, Ekim’de aylık bazda yüzde 0,9 artarak Temmuz 2022’den bu yana en yüksek düzeyine ulaştı. Bu artışta palm, kolza, soya ve ayçiçeği yağlarındaki güçlü talep tesirli oldu. Uluslararası palm yağı fiyatları, Endonezya’nın 2026’da biyodizel harmanlama zorunluluklarını artırmayı planlamasının akabinde daha sıkı ihraç edilebilir arz beklentileri ve Malezya’daki beklenenden yüksek üretime karşın, bir evvelki aydaki gevşemenin akabinde yavaşça toparlandı. Dünya ayçiçeği yağı fiyatları, hasat gecikmeleri ve temkinli çiftçi satışları nedeniyle Karadeniz bölgesinden gelen hudutlu arz nedeniyle Ekim ayında üst üste dördüncü ay yükseldi. Bu ortada, global kolza ve soya yağı fiyatları sırasıyla Avrupa Birliği’ndeki daima sıkı arz ve Brezilya ile Amerika Birleşik Devletleri’ndeki yüksek iç talep nedeniyle arttı.
FAO Et Fiyat Endeksi ise Ekim’de aylık bazda 2,0 düşse de yıllık bazda yüzde 4,8 yükseldi. Sekiz aylık artışın akabinde, düşüş domuz ve kümes hayvanı eti fiyatlarındaki keskin düşüşler ve küçükbaş hayvan eti fiyatlarındaki düşüşten kaynaklandı ve kısmen daha yüksek sığır eti fiyat teklifleriyle dengelendi. Domuz eti fiyat endeksi, global arz bolluğu nedeniyle düştü. Avrupa Birliği’nin ihracat teklifleri, Çin’in yeni ithalat vergileri getirmesinin akabinde zayıflayan ithalat talebi nedeniyle ek aşağı taraflı baskı altına girdi. Kümes hayvanı eti fiyat endeksi de Çin’in yüksek patojeniteli kuş gribi (HPAI) ile ilgili ticaret kısıtlamalarının ihracatçıları satışlarını daha düşük fiyatlı yerlere yönlendirmesine neden olduğu Brezilya’dan gelen daha düşük ihracat fiyatlarını yansıtarak değerli ölçüde daraldı. Küçükbaş hayvan eti fiyat endeksi, bilhassa Avustralya’da, piyasaya daha fazla arz girmesiyle düştü. Buna karşılık, güçlü global talep nedeniyle Avustralya’dan gelen daha yüksek teklifler sayesinde büyükbaş hayvan eti fiyat endeksi yükselmeye devam etti.
FAO Süt Eserleri Fiyat Endeksi, Ekim’de aylık bazda yüzde 3,4 düşüş gösterdi. Bu düşüşe karşın endeks bir evvelki yılın birebir devrine nazaran yüzde 2,7 üstte kaldı. Tüm alt endekslerde düşüş gözlendi. Tereyağı yüzde 6,5, tam yağlı süt tozu yüzde 6,0, yağsız süt tozu yüzde 4 ve peynir yüzde 1,5 geriledi. Süt tozu fiyatları da hudutlu talep ve güçlü ihracat rekabeti nedeniyle düştü. Peynir fiyat endeksi hafif bir düşüş gösterdi. Çünkü süt arzının kâfi seviyede kaldığı ve ihracat talebinin zayıf olduğu Avrupa Birliği’ndeki ölçülü gevşeme, güçlü Asya siparişleri ve dönem başında daha sıkı arzlarla desteklenen Okyanusya’daki daha güçlü fiyatlar tarafından kısmen telafi edildi.
FAO Şeker Fiyat Endeksi ise Ekim’de aylık bazda 5,3 düşüşle üst üste ikinci aylık düşüşünü sürdürdü. Yıllık bazda ise yüzde 27,4 gerileyerek Aralık 2020’den bu yana en düşük seviyeyi gördü. Düşüşün temel nedeni, global şeker arzının bolluğuna dair beklentiler oldu. Brezilya’nın güneydeki kıymetli üretim bölgelerinde, elverişli hava şartları son haftalarda güçlü bir üretim temposunu destekledi. Erken kırma operasyonlarının başladığı Tayland ve Hindistan’da beklenen daha büyük üretim, global şeker arzı görünümünü daha da olumlu etkiledi ve fiyatları baskıladı. Ayrıyeten, milletlerarası ham petrol fiyatlarındaki düşüş, biyoyakıt kesiminin daha düşük talep nedeniyle dünya şeker fiyatları üzerinde daha fazla aşağı istikametli baskı oluşturdu.
TAHIL ÜRETİMİNDE YENİ REKOR
FAO ayrıyeten global tahıl piyasaları için güncellenmiş varsayımlarını yayınladı.
Dünya tahıl üretiminin 2025 yılında yüzde 4,4 artarak 2 milyar 990 milyon tona ulaşması ve tüm değerli tahıllarda öngörülen üretim artışlarıyla yeni bir rekor düzeye ulaşması bekleniyor.
Yeni Tahıl Arz ve Talep Özeti ayrıyeten, 2025/26 periyodunda dünya tahıl kullanımının, temel olarak bol arz ve düşük fiyatlar nedeniyle bir evvelki yıla nazaran yüzde 1,8 artarak 2 milyar 929 milyon tona yükselmesini öngörüyor. Tahılların yem emelli kullanımının daha süratli bir oranda artması bekleniyor. Güncellenen kestirimlere nazaran, global tahıl stoklarının yüzde 5,7 artarak rekor düzey olan 916,3 milyon tona ulaşması öngörülüyor. Bunun sonucunda ortaya çıkacak global tahıl stok-kullanım oranının 2025/26 devrinde 2017/18 devrinden bu yana en yüksek düzey olan yüzde 31,1’e yükselmesi bekleniyor.
FAO’nun 2025/26 döneminde dünya tahıl ticaretine ait güncellenmiş varsayımı, yüzde 3,2 artışla 499,5 milyon tona işaret ediyor. Memleketler arası buğday ticaretinin, büyük ölçüde Asya’dan yapılan daha yüksek ithalatın tesiriyle güçlü bir formda büyümesi beklenirken, global pirinç ticaretinin hafif bir düşüş göstermesi öngörülüyor.
