Tarım kesiminde uzun müddettir beklenen finansman düzenlemesi, beklentinin tam aykırısı bir tesir yarattı.
24 Ekim 2025 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanan Cumhurbaşkanlığı Kararı ile 31 Aralık 2026’ya kadar geçerli olacak hazine faiz dayanaklı ziraî kredilerdeki sübvansiyon oranları yaklaşık yüzde 50 oranında düşürüldü.
Ayrıca, 2024’ten bu yana değişmeyen kredi üst limitleri de tıpkı kaldı.
Faizlerin yüksek, üretim maliyetlerinin artış eğiliminde olduğu, üreticinin nakit akışının daraldığı bir periyotta gelen bu karar; kesimde adeta soğuk duş tesiri yarattı.
Faiz dayanaklı zirai kredilerdeki indirim oranlarının yarı yarıya düşürülmesi ve kredi limitlerinin sabit bırakılması üzerine çiftçi, seracı, tohumcu ve makine üreticilerinin de ortalarında olduğu tarımın dört değerli paydaşı adeta tek ses oldu: “Bu karar ziraî üretimi daraltır.”
Söz konusu karara ait birinci reaksiyon Adana Çiftçiler Birliği’nden gelirken, hafta sonu da Sera-Bir, TARMAKBİR ve TSÜAB mevzuyla ilgili açıklama yaparak “Bu karar, üretime ziyan verir; verimliliği ve sürdürülebilirliği olumsuz etkiler” bildirisi verdi.
“Üretim çarkı güç döner”
Adana Çiftçiler Birliği Lideri Keyifli Yanlışsız, kararın üretici üzerindeki baskıyı artıracağını belirterek şunları söylüyor: “Son yıllarda kuraklık, don, dolu ve hastalıklarla uğraş eden çiftçi zati güç durumda. Üretim maliyetleri ve faizler yükselirken sübvansiyonların azaltılması büyük bir hayal kırıklığı yarattı.”
Doğru’ya nazaran düşük faizli kredi, yalnızca çiftçinin ayakta kalmasını değil, besin arz güvenliğini de direkt ilgilendiriyor. O yüzden mümkün risklere dikkat çeken Keyifli Gerçek, şu ikazda bulunuyor: “Ucuz finansmana ulaşamayan çiftçi ya girdilerinden kısacak ya da yüksek faizle borçlanacak. Her iki durumda da üretim azalır, besin fiyatları artar.”
“Seracılıkta şok etkisi”
Bir öbür reaksiyon Sera Yatırımcıları ve Üreticileri Birliği Lideri (Sera-Bir) Lideri Onur Girdap’tan geldi.
Girdap, seracılığın en temel takviyelerinden birinin bu krediler olduğunu hatırlatarak, “Bu maliyet artışı, üreticiyi olumsuz etkileyecek ve üretimi daha da zora sokacak. Seracıların ayakta kalması için verilen en kıymetli takviye olan zirai kredilerdeki bu maliyet artışından üreticilerimiz olumsuz etkilenecektir. Bu haber, sıkıntı günler geçiren üreticilerimizde adeta şok tesiri yarattı” diyor.
Böylece Sera-Bir de kararın tekrar gözden geçirilmesini talep eden bölüm temsilcileri ortasına katıldı.
“Tohum stratejik bir alan”
Tohumculuk kesimi de benzeri bir korkuyu paylaşıyor.
Tohum Sanayicileri ve Üreticileri Alt Birliği (TSÜAB) İdare Konseyi, sübvansiyon oranlarının düşürülmesinin, sertifikalı tohum üretiminde daralmaya yol açabileceği ihtarında bulunuyor.
Açıklamada, tohumculuğun “savunma endüstrisi kadar stratejik bir alan” olduğuna vurgu yapılarak şu sözlere yer veriliyor: “Tarımsal üretimin temel girdisi olan ve kıymetli makamlar tarafından da Savunma Endüstrisi kadar stratejik olduğunun altı çizilen tahumculuk bölümünün sürdürülebilirliği ismine kritik ehemmiyete sahip olan bu takviyelerin düşürülmesi dalımızda önemli bir telaş ve ıstırap yaratmıştır. Üye firmalarımız, artan üretim maaliyetleriyle birlikte kontratlı üretim yaptırdığı tohum yetiştiricilerine gübre, ilaç, tohum üzere ziraî girdileri hasatta mahsuplaşmak üzere avans olarak vermekte ve hasat periyodunda tohumluk bedelinde finansal meşakkat yaşamaktadır. Şimdi gelişmekte olan, kâfi finansal kaynağı olmayan ve gelişimini sürdürmek için bu desteklemeleri bir nevi can suyu olarak kullanan bölümümüzle birlikte sertifikalı tohuma ulaşmak isteyen çiftçilerimiz de artan girdilerin fiyatlara yansıması nedeniyle mağdur olacaktır.”
Sektörün talebi açık ve net: “Kredi üst limitleri enflasyon oranında artırılsın, faiz dayanak oranları eski düzeyinde kalsın.”
“Traktör satışlarında %70 hisseye sahipti”
Karara reaksiyon gösteren bir öbür paydaş ise Türk Tarım Alet ve Makinaları İmalatçıları Birliği (TARMAKBİR) oldu.
Birliğe nazaran, kelam konusu indirimli krediler, traktör ve tarım makinesi satışlarının finansmanında yüzde 70’lik hisseye sahipti. TARMAKBİR, bu düzenlemenin mekanizasyon sürecini sekteye uğratacağını belirterek şu değerlendirmeyi yapıyor: “Sübvansiyonlu krediler, yaşlı ve teknolojisi eskimiş tarım makineleri parkının yenilenmesinde en kıymetli araçtır. Faiz oranlarının yüksek seyrettiği, krediye erişimin zorlaştığı ve üreticilerimizin çok güç şartlarda faaliyet gösterdiği bu periyotta yapılan bu değişikliğin ziraî üretim üzerindeki olumsuz tesirlerinden duyduğumuz kaygıyı kamuoyuyla paylaşmak isteriz. Bu yanlıştan dönülmesini bekliyoruz.”
Bir karar, dört kesim, tek ses
Özetle tarımın dört kıymetli paydaşının iletisi tıpkı: “Bu karar üretimi daraltır, maliyeti artırır, besin güvenliğini riske atar.”
Finansmana erişimin zorlaştığı, girdi fiyatlarının yüksek seyrettiği bir periyotta faiz takviyesinin azaltılması, kısa vadede Hazine yükünü hafifletse de uzun vadede üretim kapasitesini ve rekabet gücünü zayıflatma riski taşıyor.
Tarımın finansmanı, dala verilen her türlü takviye içinde tahminen de en stratejik olanı.
Münasebetiyle üreticinin en çok muhtaçlık duyduğu periyotta, bu takviyelerin azaltılması değil, rasyonel ve üretimi hami biçimde güçlendirilmesi gerekiyor.
Üretimin sürdürülebilirliği; düşük faizli krediye, öngörülebilir siyasete ve itimat veren ziraî finansman sistemine bağlı.
En azından mevcut bilgi ve göstergeler bize bunu işaret ediyor.
İrfan Donat
Bloomberg HT Tarım Editörü
idonat@bloomberght.com
