ABD ile Avrupa Birliği (AB) ortasında varılan son ticaret muahedesi, İspanyol siyah zeytin ihracatçılarını zora soktu.
Anlaşma kapsamında AB menşeli eserlere yüzde 15 ithalat vergisi getirilirken, bu durum aslında Trump periyodundan bu yana ağır gümrük tarifeleriyle karşı karşıya olan İspanyol üreticileri ve ihracatçıları endişelendirmeye başladı.
Dünyanın en büyük sofralık zeytin ihracatçısı pozisyonundaki İspanya’nın ABD’deki siyah zeytin pazar hissesi, 2017’deki yüzde 49 düzeyinden 2024’te yüzde 19’a kadar geriledi. Kelam konusu düşüşte, Trump devrinde Kaliforniyalı üreticilerin talebiyle getirilen yüzde 30’u aşan ek vergilerin tesiri büyük oldu.
Siyah zeytin maksatta, yeşil zeytin avantajlı
Söz konusu vergiler sırf siyah zeytinleri kapsıyor; yeşil zeytin, zeytinyağı ve yarı işlenmiş zeytinler ise kapsam dışı tutuluyor.
İspanyol üreticiler, bu nedenle son yıllarda yeşil zeytin ihracatına tartı verdi. Lakin yeni yüzde 15’lik ek tarife nedeniyle kesim temsilcileri siyah zeytin ihracatının artık sürdürülemez hale geldiğini savunuyor.
İspanya’nın güneyindeki en büyük zeytin üretim bölgelerinden biri olan Sevilla’da faaliyet gösteren çiftçi birliği Asaja’nın sekreteri Eduardo Martin, “Bu şartlarda siyah sofralık zeytin ihracatı yapılması olanaksız hale geliyor” diyor.
Kuraklık ve iş gücü kaybı da tabloyu ağırlaştırdı
Hatırlanacağı üzere tarifelerin uygulandığı birinci yıl tıpkı vakitte şiddetli kuraklığın yaşandığı bir periyottu. Bu da üreticilerin toplam 2,5 milyon iş vardiyasının yaklaşık 400 binini iptal etmesine yol açtı. Birinci yıl ABD’ye yapılan siyah zeytin satışları yüzde 70 düştü. Endülüs Tarımsal Kooperatifler Federasyonu Başkanı Gabriel Cabello, “İlk yıl en zoruydu. İkinci yılda bunun kalıcı olacağını fark ettik ve farklı yollar aramaya başladık” sözlerini kullandı.
Yeni pazarlar ve inovasyon ön plana çıktı
Kaybı telafi etmek için üreticiler istikametini Avrupa, Orta Doğu ve Asya pazarlarına çevirdi. ABD’ye ise daha düşük tarifeye tabi olan yeşil zeytin gönderilmeye başlandı. İnovatif eserlerle de çeşitlilik artırıldı. Örneğin birtakım üreticiler peynir yahut somon dolgulu siyah zeytinler geliştirerek bu eserleri Avrupa ve Asya’da pazarlamaya başladı.
Ancak İspanya Tarım Bakanlığı’na nazaran, siyah zeytin satışından kaynaklanan kayıp yaklaşık 239,6 milyon euroyu buldu. Bu sayı, son hasat devrinde toplam 707 milyon euro olan sofralık zeytin ihracatının üçte birine denk geliyor.
25 ihracatçıdan sadece 4’ü kaldı
Vergi öncesinde ABD pazarında faal olan 25 İspanyol ihracatçıdan yalnızca 4 büyük firma ayakta kalabildi. Bu firmalardan biri olan Agro Sevilla, lobi faaliyetleri ve yanlışsız bilgi sunumlarıyla ABD’deki siyah zeytin tarifesini yüzde 31’den yüzde 10’a düşürmeyi başardı. Şirketin CEO’su Julio Roda, “Dünyanın en büyük siyah zeytin tüketici pazarından vazgeçemeyiz” diyor.
Diğer büyük üretici Aceitunas Guadalquivir ise dikkat cazip bir adım atarak, ABD’de tarifeler için lobi yapan iki büyük şirketten biri olan Bell-Carter Foods’u 2022 yılında satın aldı. Enteresan bir formda, bu şirketler vakit zaman İspanya’dan tarife dışı olan ham zeytin ithalatı yaparak ABD’de işleyip piyasaya sunuyor.
Tarifeler emeline ulaşmadı
ABD’nin yerli üreticilerini korumak için attığı bu adım, istenen sonucu vermedi. 2024’ün birinci 8 ayında ABD’nin sofralık zeytin ithalatı, 2017’nin tıpkı devrine nazaran yüzde 40 arttı. En fazla artış gösteren ülkeler ise Mısır, Portekiz ve Türkiye oldu.
İspanya’nın ABD’ye yaptığı yeşil zeytin ihracatı tıpkı devirde yüzde 18 artarak siyah zeytin kaybının bir kısmını telafi etti. Lakin üreticiler yeni tarifelerin tesiri konusunda hâlâ kaygılı. Asaja’dan Martin durumu şu sözlerle özetledi: “Zemin zati ıslak ve kaygındı, artık üzerine bir de yağmur yağıyor.”
