Türkiye İş Bankası ve İstanbul Teknik Üniversitesi (İTÜ) ortasında Ocak 2024’te ortasında imzalanan protokol ile hayata geçirilen Marmara Etkin Fay Tehlike ve Risk Uygulama ve Araştırma Merkezi (MATAM) açıldı.
MATAM, Başta Marmara Bölgesi olmak üzere Türkiye’deki etkin fayların oluşturduğu tehlike ve risklere dair data üretmek ve ayrıntılı bilimsel çalışmalar yürütmeyi amaçlıyor.
MATAM’da yürütülen çalışmalardan kimileri; fay haritalama ve yapay zekâ dayanaklı dinamik tehlike tahlili, bina-ölçekli (mikro) yer hareketi ve davranış tahlili, sensör ağı ve ivmeölçerlerle daima izleme ve deniz, kara entegre ölçüm altyapısı oluşturmak.
Araştırma Merkezi, bu faaliyeleri yürütmek için bünyesinde jeoloji, jeodezi, jeofizik, sarsıntı mühendisliği, elektrik-elektronik, data tahlili, kent ve bölge planlama üzere farklı disiplinlerden akademisyenleri bulunduruyor.
Merkezi İTÜ’nün Ayazağa Kampüsü’nde bulunan MATAM’ın açılışında Konuşan İTÜ Rektörü Prof. Dr. Hasan Mandal, MATAM’da yer bilimcilerden afet idaresi uzmanlarına, dijital teknolojilerden toplumsal bilimlere kadar pek çok alandaki bilgi disiplinler ortası bir yaklaşımla buluşacağını söyledi. Yapılan çalışmaların tehlikeleri evvelce öngörmeyi, riskleri yanlışsız tahlil etmeyi ve karar vericilere sağlam, sayısal ve dinamik datalar sunmayı mümkün kılacağını belirten Mandal, lisans düzeyinden doktora seviyesine kadar öğrencilerin bu sürece faal olarak katılabileceğini söyledi.
Sözen: Can ve mal kayıplarının önünene geçmek için projede yer aldık
İş Bankası Genel Müdür Yardımcısı Suat Sözen de açılışta yaptığı konuşmasında, bundan sonrası için İTÜ’ye bağlı bir merkez altında daha fazla bilgi ile daha hassas hesaplamaların yapılması, çalışmaların daha bilimsel bir altyapıya oturması muhtaçlığının bulunduğunu vurguladı.
Sözen ayrıyeten MATAM hakkında şunları söyledi: “Bize ayrıyeten merkezin bir binası, çağdaş bir laboratuvarı, fay tespitleri için yeni aygıtları olması; yeni aygıt ve drone’larla alana çıkarak fay tespiti yapılması; yüksek sayıda sensörle hassas data girişi sağlayarak zelzelenin yıkıcılığının metrekare bazında ölçülebilmesine gereksinim olduğu aktarıldı. İTÜ’nün dayanağıyla kurulacak, bilimsel data üretilmesi ve toplumun aydınlatılmasında değerli bir rol oynayacak bu merkezin teknoloji ve data kullanımıyla Marmara’da gerçekleşebilecek sarsıntılarda muhtemel can ve mal kayıplarının önüne geçebileceğini düşünerek bu projede yer aldık.”
“Deprem mühendislerine hakikat bilgi sağlamak epey önemli”
MATAM’ın proje yürütücülüğünü üstlenen Prof. Dr. Cenk Yaltırak ise son yüzyılda zelzelelerde ülkemizde 126 bin kişinin hayatını kaybettiğini belirterek, zelzele üzere problemlere karşı ferdî çalışmalarla tahlil üretmenin mümkün olmadığını, kurumsal yapılar altında önemli bilimsel araştırmalar yürütülmesi gerektiğini söyledi.
Yaltırak, MATAM’ın en değerli özelliklerinden birinin, datayı ve bilgiyi görselleştiriyor olması olduğunu belirterek, bir fayın üzerinde nerede gerilim biriktiğine dair 10 sayfalık bir yazı yerine, üç boyutlu fay haritasında yırtılmanın nerede, nasıl başladığıyla ve nereyi nasıl etkilediğinden bir binanın buna nasıl dayandığına kadar gidecek bir süreçle ilgilendiklerini söz etti. Ayrıyeten Yaltırak, inşaat ve sarsıntı mühendislerine hakikat bilgi ve data sağlamanın değerine dikkat çekti.
