İRFAN DONAT
4’üncü Tarım Orman Şûrası Sonuç Bildirgesi’nde yer alan kararlar, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan tarafından açıklandı.
Buna nazaran 86 husustan oluşan Şûra Sonuç Bildirgesi şu kararlardan oluştu:
1- Ziraî üretim planlamasında; bitkisel üretim, hayvansal üretim ve su eserleri üretimi için stratejik eser listesi genişletilerek uygulamaya devam edilmeli.
2- Bitkisel eser dış ticaretinde rekabet gücümüzün yüksek olduğu eserler ile arz fazlası eserlerin katma pahalı eserlere dönüştürülerek ihracatının arttırılmasına yönelik yeni stratejiler belirlenmeli.
3- Meraların korunması ile işgallerin engellenmesinde yalnızca Tarım ve Orman Bakanlığı’nın sorumlu olmasına imkân sağlayacak mevzuat ve altyapı düzenlemeleri yapılmalı, mera ıslahına yönelik iklim değişikliği vb. yeni gelişmelere nazaran yeni bakış açıları ile projeler uygulamaya konulmalı.
4- “Tarım Odaklı Teknoloji Geliştirme Bölgeleri” ile “Ar-Ge Merkezleri” kurulmalı ve geliştirilmeli, ziraî endüstride eser bazında kümelenme teşvik edilmeli.
5- Bitki müdafaa eserlerinin üretim ve ruhsat süreçleri güzelleştirilmeli, biyolojik ve biyoteknik uğraş yolları yaygınlaştırılmalı, biyolojik bitki muhafaza preparatlarının ruhsatlandırılması teşvik edilmeli ve kolaylaştırılmalı, milletlerarası gelişmeler takip edilerek dünyada yasaklanan bitki müdafaa eserleri ülkemizde de yasaklanmalı, MRL pahası çok düşük olan bitki müdafaa eserlerinin ruhsatları gözden geçirilmeli.
6- Tarım yerlerinin kullanımı aktifleştirilmeli, miras hukuku ile ilgili ikincil mevzuat çalışması acilen yapılmalı, arazi bankacılığı ve bütünleşik üretim sistemi geliştirilmeli, arazi kullanım planları hazırlanarak uygulamaya konulmalı.
7- “Kent Tarımı” ve dikey tarım ile ilgili düzenlemeler yapılmalı, kent merkezlerinde âtıl durumda olan tarım yerlerinin kent tarımında kullanılması için Bakanlık ve yerel yönetimlerin iş birliği yapacağı bir sistem oluşturulmalı.
8- “Organize Tarım Bölgeleri” artırılmalı ve geliştirilmeli, jeotermal kaynak potansiyelinin ağır olduğu yerlerde topraksız kültürle yetiştiriciliğin yapılacağı yeni bölgeler oluşturulmalı.
9- Üretici örgütlerinin aktifliği artırılmalı ve eserin üretiminden tüketiciye ulaşmasına kadar olan tüm süreci kapsayacak formda vazife almalarını sağlayacak düzenlemeler yapılmalı.
10- Havza bazlı dayanaklarda havzalar, idari hudut yerine ziraî potansiyele nazaran belirlenmeli.
11- Destekleme ödemelerinde rekabet oluşturacak biçimde başka finans kurumları da sisteme dâhil edilmeli.
12- Küçük işletmelerin ölçeklerinin büyütülmesine ve parsel bütünlüğünün sağlanmasına yönelik arazi bankacılığı sistemi ve finansal düzenekler geliştirilmeli.
13- Göçer hayvancılık işletmeleri izlenmeli ve kayıt altına alınmasına yönelik sistem ve destekleme modelleri geliştirilmeli.
14- Biyoçeşitliliğin korunmasına dair mevzuatın altyapısı tamamlanmalı
15- Deniz ve kıyı biyolojik çeşitliliği biyoçeşitlilik açısından ele alınmalı ve öne çıkarılmalı
16- Genetik kaynaklar korunmalı, sürdürülebilir kullanımı sağlanmalı ve kurumlar arası iş birliği artırılarak envanteri geliştirilmeli
17- Sürdürülebilir orman idaresi için yapay zekâ dayanaklı izleme ve kıymetlendirme sistemi kurulmalı, uydu bilgileri ve yapay zekâ dayanaklı ekosistem izleme ağları genişletilmeli
18- Orman eserleri dalında sürdürülebilir hammadde tedariki ve stratejik eser geliştirmeye odaklı bir yol haritası oluşturulmalı, hurda ahşap idaresi için aksiyon planı hazırlanmalı
19- Ormanlarımızda ziyan yapan organizmalarla gayret için “Entegre Ziyanlı Yönetimi” ve biyolojik gayret uygulamaları geliştirilerek, biyolojik gayret laboratuvarları güçlendirilmeli
20- Türkiye’de arazi kullanımı genelinde iklim nötr gayesi doğrultusunda çalışmalar güçlendirilip, ziraî ormancılık (Agroforestry) uygulamaları yaygınlaştırılmalı
21- Meralarda ve ormanlarda karbon yutak kapasitesi artırılmalı
22- Orman ekosistemleri iklim değişikliğine karşı dirençli hale getirilmeli, yangın riski belirleme ve erken ikaz sistemleri geliştirilmeli, yangınlara yönelik mevzuat güncellenmeli ve iklim değişikliğine dirençli cinsler için yayılış modelleri oluşturulmalı
23- Jeopolitik değişimler, global krizler ve savaşların besin fiyatları ve arzında oluşturabileceği fırsatlar ve tehditler değerlendirilmeli, bu şartların ülkemiz besin sistemine yönelik muhtemel tehditlerine karşı tedbirler alınmalı
24- Tek sıhhat yaklaşımı çerçevesinde, besinlerdeki antibiyotik ve pestisit kalıntısının önlenmesi için çok disiplinli ve faal çaba sağlanmalı, ulusal tek sıhhat siyaset ve stratejileri için mevzuat ve altyapı çalışmaları gerçekleştirilmesi, ilgili paydaşların iştiraki ile “Ulusal Tek Sıhhat Uyum Kurulu” oluşturulmalı, tek sıhhat eğitim programları yaygınlaştırılmalı
25- Üretici ve tüketicilerde besin güvenliği farkındalığı artırılmalı; bilgi kirliliği ile aktif uğraş edilmeli
26- Besin kaybı ve israfının önlenmesi hedefiyle ziraî örgütler ve kurumlar arası iş birliği yapılarak idare stratejileri geliştirilmeli, besin koruma usulleri geliştirilmeli, besin bankacılığı desteklenmeli, üretici ve tüketiciler besin kaybı ve israfının önlenmesiyle ilgili bilgilendirilmeli
27- Endüstriyel biyoteknolojik uygulamaların ülkemizde gelişebilmesi ve yaygınlaşması için mevzuat uyumlaştırılmalı, yerli üretim artırılarak dışa bağımlılığı azaltacak teşvik sistemi oluşturulmalı
28- İklim krizi, afetler, savaşlar ve salgınlar nedeniyle mahallî ve kısa tedarik zincirleri geliştirilerek, global ve merkeziyetçi tedarik zincirlerine olan bağımlılığın azaltılmasını sağlayacak siyasetler geliştirilmeli
29- Hayvancılık işletmelerinin nitelikli işgücü muhtaçlığını karşılamak emeliyle çobanlık için toplumsal teminat imkânları sağlanmalı, mesleksel yeterlilikleri belirlenmeli, “Çoban Akademileri” ve uygulamalı eğitim merkezleri kurulmalı
30- Hayvan hastalıklarına dirençli, adaptasyon kabiliyeti yüksek, üstün verimli ırklar desteklenmeli ve yaygınlaştırılmalı
31- Küçükbaş hayvancılığın toplam kırmızı et üretimindeki hissesi artırılarak %35 düzeylerine çıkarılmalı ve bu kapsamda takviye ve programlar uygulanmalı
32- Hayvansal üretimde yerli üretim hem ölçü hem kalite açısından güçlendirilmeli ve yerli hayvan ırkları korunmalı
33- Dijital borsa ve blok zincir tabanlı üretici-tüketici direkt satış sistemleri hayvansal eser piyasalarında faal hale getirilmeli
34- “Avrupa Yeşil Mutabakatı”na tarım bölümünün ahengi çalışmaları artırılmalı
35- Ziraî üretim ve arazi kullanım planlamaları güçlendirilmeli, toprak etüt haritalama çalışmaları tamamlanarak dijital data tabanı (Toprak Bilgi Sistemi) oluşturulmalı
36- Asgarî toprak sürece teknikleri yaygınlaştırılmalı, toprağın karbon tutma kapasitesi artırılmalı, organik gübre üretimi için bitki ve hayvan atıkları değerlendirilmeli
37- Kuraklık ve çok hava olaylarına karşı erken ihtar sistemleri kurulmalı, dijital ziraî kuraklık izleme sistemi geliştirilmeli
38- İklim değişikliğinin beklenen tesirlerine (kuraklık, yağış ve sıcaklık değişimleri, hastalıklar vb.) sağlam bitki çeşit, cins ve hayvan ırklarının tespiti, geliştirilmesi ve kullanımı sağlanmalı
39- Tarım dalında yenilenebilir güç kullanımı artırılmalı ve yeşil büyüme stratejileri geliştirilmeli
40- Kırsal alanların sosyo-ekonomik yapıları, coğrafik pozisyonları ile kent merkezlerine olan uzaklıklar dikkate alınarak yakın ve uzak kırsal alanlar, dayanak ve hibe programları ile önceliklendirilerek desteklenmeli
41- Kırsalda sürdürülebilir hayat şartlarının güzelleştirilmesi için başta sıhhat, eğitim, ulaşım, irtibat ile toplumsal ve kültürel imkanlar olmak üzere sunulan hizmetler geliştirilmeli
42- Kırsal alanda ve tarım kesiminde çalışan bayan ve genç çiftçiler devlet dayanaklı olarak toplumsal güvenlik kapsamına alınmalı
43- Ziraî hedefli örgütlerin tarım bölümünde daha faal ve sürdürülebilir olmaları için ilgili mevzuat yine düzenlenmeli
44- Tarım ve kırsal kalkınma siyasetlerinde kurumlar ortası eşgüdüm Tarım ve Orman Bakanlığı koordinasyonunda sağlanmalı, kaynakların daha verimli kullanılmasına yönelik bütüncül bir yaklaşım benimsenmeli
45- Balıkçılık ve su eserleri bölümünün kamu idaresi yapısı güçlendirilmeli, su eserlerine ait misyonlar farklı kurum ve ünitelerden alınarak tek çatı altında toplanmalı
46- Su eserleri bölümünde güçlü bir üretim, sürece ve pazarlama yapısı oluşturulmalı; avcılık ve yetiştiricilik faaliyetlerinde sürdürülebilirliği temel alan, planlı ve istikrarlı bir gelişim teşvik edilmeli
47- Su eserleri stokları koruma-kullanma istikrarı gözetilerek yönetilmeli; ülke suları dışındaki balıkçılık faaliyetleri güçlendirilmeli ve denetim ile kontrol faaliyetlerinin aktifliğini artırmak için yetkilendirilmiş farklı bir “Su Eserleri Muhafaza Memurluğu” yapısı oluşturulmalı
48- Balıkçı barınakları güzelleştirilmeli ve bu alanların idare yapısı güçlendirilmeli
49- “Su Kanunu” ve “Taşkın Kanunu” mevzuat altyapısı tamamlanmalı
50- Su ile ilgili kurum ve kuruluşların yetki, misyon ve sorumlulukları yine gözden geçirilmeli; su idaresi, merkezi ve entegre bir yapıya kavuşturulmalı
51- Yağmur suyu hasadı, gri su, arıtılmış atık su üzere alternatif su kaynakları değerlendirilmeli ve buna ilişkin yasal altyapı geliştirilmeli
52- Su tasarrufu ve verimliliği artırılarak 2030 yılına kadar kişi başı günlük su kullanımı 150 litreden 120 litreye düşürülmeli
53- Açık kanal sulama sistemleri kapalı basınçlı sistemlere dönüştürülmeli ve sulama randımanı 2030 yılına kadar %60’a çıkarılmalı
54- Taşkın ve kuraklık üzere çok hava olaylarına karşı iddia ve erken ihtar sistemleri ve 25 havzada “Kuraklık Karar Dayanak Sistemleri” kurulmalı ve yaygınlaştırılmalı
55- Ülke genelinde sektörel su tahsisi çalışmaları tamamlanmalı, takibi ve güncellenmesi sağlanmalı
56- Ulusal seviyede “Kurakçıl Peyzaj Strateji Belgesi” hazırlanmalı, peyzaj alanlarında daha az su tüketen, kuraklığa sağlam su tüketimi düşük bitki çeşitlerinin kullanımı yaygınlaştırılmalı, kurakçıl peyzaj alanları arttırılmalı, peyzaj projeleri için su tüketimi sınırlayıcı yasal düzenlemeler getirilmeli
57- Irmak havzalarının tamamında “Ulusal Taşkın Varsayımı ve Erken İkaz Sistemi” kurulmalı ve faal bir halde yönetilmeli
58- 2030 yılına kadar içme suyu şebekelerindeki kayıplar %32’den %25’e indirilmeli
59- Yeraltı suyu rezervleri korunmalı, su kullanım aktifliği artırılmalı
60- Tarım-sanayi-lojistik üçgeninde tarım-gıda paha zinciri paydaşlarının bir ortaya geldiği kümelenme modeli teşvik edilmeli
61- Tarım besin eserlerinin lojistiğinde daha inançlı ve sürdürülebilir lojistik tahliller sunmak için kara yolu nakliyatına olan bağımlılığı azaltarak karbon ayak izi daha az olan demir yolu ve deniz yolu nakliyeciliği yaygınlaştırılmalı
62- Tarıma dayalı sanayi tesisleri, ziraî üretim alanlarına yakın ve uygun sanayi bölgelerinde konumlandırılmalı; stratejik özelliğini yitiren tesisler hakikat alanlara yönlendirilmeli
63- Pandemi ve afet tecrübelerinden yola çıkarak, yerli üretimle kritik eser tedarikini garanti altına alacak acil durum planları hazırlanmalı
64- Bölge ve eser bazında gerekli araştırmalar yapılarak yer altı depoları, kullanılmayan maden ocakları vd. doğal soğuk hava depolama imkanlarından yararlanılmalı
65- Tarım ve sanayi entegrasyonunun güçlendirilmesi için “Organize Tarım Bölgeleri” ve “Lojistik Merkezler” ile entegrasyonu sağlanmalı, pazarlama süreçleri tek çatı altında toplanmalı, tarıma uygun olmayan topraklar sanayi ve lojistik emelli olarak kullandırılmalı
66- Tarım-sanayii entegrasyonu artırılmalı ve sürekliliği açısından kooperatif yapısı geliştirilmeli, tarım satış kooperatifleri ve birliklerin faaliyetleri bu kapsamda etkinleştirilmeli
67- Kablosuz ağ teknolojileri, geniş bant ve taşınabilir ağ teknolojilerinin kırsal alanlarda yayılımı artırılmalı, kırsal alanlarda telekomünikasyon altyapısı güçlendirilmeli
68- “Tarımsal Müşahede Uydu Ağı” gerçekleştirilmeli, ziraî üretime yönelik yapay zekâ takviyeli kestirim ve izleme sistemleri geliştirilmeli
69- Dijital tarım, yapay zekâ ve ileri tarım teknolojileri ile ilgili araştırmaların yürütüleceği ve koordine edileceği bir araştırma enstitüsü görevlendirilmeli
70- “Ulusal Dijital Tarım Data Bankası” kurulmalı ve güçlendirilmeli, ziraî uzaktan algılama ve görüntüleme teknolojileri için ulusal strateji evrakı hazırlanmalı, “Tarımsal Blokzincir Altyapısı” başlatılmalı
71- Ziraî işletmelerde dijital tarıma yönelik eğitim altyapısı güzelleştirilmeli, çiftçilere ve tarım bölümündeki öbür paydaşlara yönelik dijital tarım okur-yazarlığı eğitim programları düzenlenmeli
72- Dijital tarımın yaygınlaştırılması kapsamında ulusal ve milletlerarası alternatif finansman teşvik, hibe ve altyapıları güçlendirilmeli ve faal kullanımı sağlanmalı
73- Yeni kuşak finansal araçlar tasarlanmalı, satın alma garantili modeller, vergisel teşvik, sigorta dayanakları ve yatırım kredileri incelenmeli, “Tarımsal Finans Ar-Ge Birimi” kurumsallaştırılarak ulusal tarım finansman stratejilerine taraf veren bir merkez haline getirilmeli
74- Tarım dalına özel “Çiftçi Garanti Fonu” ve “Kooperatif Finansman Fonu” kurulmalı, mevcut fonlara tarım alt bileşenleri eklenmeli
75- Coğrafik işaretli eserlerde izlenebilir bir kontrol sistemi kurulmalı ve coğrafik işaretlerden sağlanacak yararlar artırılmalı
76- “Dijital Hal Sistemi” ile meyve-sebze, kuru besin üzere et ve et eserleri halleri kurulmalı
77- Yeşil finansman araçlarının geliştirilmesine yönelik ön çalışmalar yapılmalı, yeşil üretim yapan çiftçilerin kredi erişimi artırılmalı ve yeşil lojistik teşvik edilmeli
78- “Acil Ziraî Afet Yardım Risk Fonu”nun kurulmasına yönelik yasal ve kurumsal altyapı, finans düzenekleri oluşturulmalı, idare ve iş süreçleri geliştirilmeli
79- Tarım sigortası sisteminde uydu teknolojileri ve yapay zekanın kullanımı geliştirilmeli, afetlerin tarıma tesirlerinin azaltılmasına yönelik finansal araçlar geliştirilmeli
80- Üretim planlaması modeli ile TARSİM süreçleri uyumlaştırılmalı
81- Tarım dalındaki meslek standartları netleştirilmeli ve çiftçi tarifi tekrar yapılmalı, tarımda rol alan bireylerin mesleksel bilgileri artırılmalı, eğitim, yayım ve danışmanlık bağı güçlendirilerek çeşitlendirilmeli, ziraî danışmanlık kaynakları çeşitlendirilmeli, çiftçiliğin mesleksel yeterlilik kapsamına alınması için mevzuat hazırlanmalı
82- Arazi toplulaştırma çalışmalarına devam edilmeli
83- Tarım diplomasisi alanında yetişmiş profesyonel insan gücü artırılmalı ve milletlerarası kuruluşlar nezdinde Türkiye’nin temsiliyeti güçlendirilmeli
84- Türk tarım eserlerinin marka imajı güçlendirilmeli, sertifikalı eserler artırılmalı ve ihracatçıların yurtdışı örgütlenmeleri desteklenmeli
85- Gümrük Birliği’nin tekrar kıymetlendirilmesi çerçevesinde tarım eserleri ticaretine ait rejimin revize edilmesi, AB Ortak Tarım Siyaseti’ne ahenk için yol haritasının güncellenmesi ve sürecin hızlandırılması sağlanmalı
86- Türkiye’nin liderliğinde, Türkiye merkezli bölgesel ve memleketler arası ziraî diplomasi platformları kurulmalı.
